Анон. Был хаҡта бер кемгә лә һөйләгәнем юҡ ине, һеҙгә һөйләргә булдым әле. Барыһы ла миңә Мәскәүҙә эш тәҡдим итеүҙән башланды. Яҡшы аҡса вәғәҙә иттеләр, шуға күп уйлап тормай ҡала ситенән ҡуртымға фатир алдым да күсеп килдем. Фатир ғәҙәти генә ине, иғтибар итерлек бер нимәһе лә юҡ. Башта ниндәйҙер ҡыштырлауҙар, шығырлауҙар ишетелгеләне, әммә уға артыҡ иғтибар итмәнем.
Бер көндө әсәйем: «Нисек йәшәп ятаһың, бер-ике фото ебәр әле», — тип үтенде. Камераны алдым да, «бына бында йоҡлайым» тигән кеүек аңлатмалар бирә-бирә фатирҙы төшөрә башланым. Бәҙрәфтә ғәйәт ҙур көҙгө эленгәне ине, ул тура ишеккә ҡарап тора. Әгәр бәҙрәф ишеге асыҡ булһа, ул икенсе бүлмәләге шундай уҡ ҙур көҙгөнө күрһәтә (шулай итеп «көҙгө коридоры» хасил була).
Ваҡыт һуң ине, мин әсәйемә дәртле итеп тормошом тураһында һөйләй-һөйләй бүлмәнән сыҡтым. Шул саҡ бәҙрәф ишегенең асыҡ булыуын күреп ҡалдым, ә мин уны һәр ваҡыт ябып йөрөйөм. «Ел асҡандыр» тип ишекте яба башлағайным, көҙгөнөң эсендә бер һынды шәйләнем — ул саҡ ҡына,тоноҡ ҡына итеп күренә, әммә кеше һыны икәнен төҫмөрләргә була. «Арығанһың, йоҡларға кәрәк», — тип үҙ-үҙемде шаяртып, бәҙрәфкә килеп индем. Көҙгөгә яҡынлашҡан һайын йөрәгемде шом баҫты, ә теге шәүлә бер ҡайҙа ла юғалмай. Көҙгөгә ҡулым менән тейеүем булды — ҡот осҡос олоған тауыш ишетелде, мине стенаға ҡаҡлыҡҡанса бәреп ебәрҙеләр, иҫемде юғалттым.
Аңыма килгәндә, көҙгөнән 5-6 метр тирәһендәге бер ниндәй электр приборы ла (камера, теш щеткаһы, бритва һ.б.) эшләмәй ине. Ишектә иһә сәйер, «Y» хәрефенә оҡшаған билдә һуғылған. Камералағы яҙманы тергеҙә алдым, әммә унда аңлайышһыҙ тауыштар һәм тоноҡ ҡына видеояҙманан башҡа бер ни ҙә юҡ ине. Шул хәлдән һуң фатирҙа бер көҙгөнән артыҡ тотмаҫҡа тырышам...
Минең бер танышым парикмахер булып эшләй. Мин уны үҙемдең фатирыма сәсемде киҫтерергә һәм буятырға саҡырҙым. Эш барышында, ғәҙәттәгесә, төрлө темаларға һөйләшеп киттек. Һүҙ ара мистика, өрәктәр һәм йорт эйәләре хаҡында ла һөйләштек. Мин бындай нәмәләргә бөтөнләй ышанмауымды, бер ҡасан да күрмәүемде, ә башҡалар һөйләгән тарихтарҙы уйҙырма тип ҡабул итеүемде әйттем. Шул саҡ ул миңә үҙе менән булған (һәм әлегәсә дауам иткән) бер хәлде һөйләне.
Ул ҡыҙы менән икәү генә йәшәй, ире башҡа ҡатынға сығып киткән. Өйҙәре иҫке, күсеп килгән көндәренән үк сәйер хәлдәр башланған. Хатта ремонттан һуң да тынмаған. Танышым ҡараңғыла бер метрҙар самаһы буйлы шәүләне күрә, төнөн аяҡ тауыштары ишетә, әйберҙәренең урыны алышына. Ире киткәс, хәл тағы ла ҡатмарлашҡан. Ул йорт эйәһе (домовой) килеп, уның ҡулдарына, сәстәренә һәм башҡа ерҙәренә ҡулы менән тейеп, наҙлауын әйтә... Мин шаҡ ҡаттым. Нисек инде? Бындай хәл булырға мөмкинме? Мин уны 8 йыл беләм: ябай, тыныс, шат күңелле ҡатын-ҡыҙ, бер ҡасан да сәйер һәм үҙенә бер төрлө булыуы һиҙелмәне. Ул миңә ниңә алдарға тейеш? Нимә өсөн? Тигән һорауҙар тыуҙы…
Ул иһә йорт эйәһен күреүенә ныҡлы иҫбатлай. Йөнлө, бәләкәй буйлы, ти. Һәр ваҡыт уның ҡағылыуынан уянып китә икән, ә күҙен асыу менән тегеһе юҡ була. Башта ҡыҙым киләлер тип уйлай инем, әммә уның бүлмәһенә барып ҡараһам, балам үҙ бүлмәһендә йоҡлап ятҡан була, ти.
Күптән түгел генә танышым менән йәнә күрештек — был хәл әле лә дауам итә икән. Мин уға унан күсергә кәрәклеген әйттем, сөнки йорт эйәһе ҡыҙына ла зыян килтереүе мөмкин. Танышым әйтеүенсә, ҡыҙына ( 5 йәш) килгәне юҡ, әммә бала ла төрлө сәйер нәмәләр күреп ҡурҡа башлаған. Хәҙер улар күсенергә әҙерләнәләр. Сәйер хәл. Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Кемдеңдер тормошонда шундай нәмәләр булғаны бармы?
📌 Вакансия:
Менеджер
✔ документооборот менән эш итеү,
✔башҡорт теле – белеү мотлаҡ.
Яуаплы, иғтибарлы булыу.
Эш шарттары: һөйләшеү буйынса.
Өфөлә центрҙа урынлашҡан компанияла гел башҡорттар эшләй. График 5/2
📲 Шылтыратығыҙ, яҙығыҙ (макс, телеграм):
+7 937 365 27 14
Хәйерле көн. Минең серем, бәлки, кемгәлер урынһыҙ кеүек күренер,сәйер ҙә түгел. Әммә үҙемдең уй-тойғоларымды ошонда яҙып ҡалдырғым килә.
Бәхет кенә тигәнең бер булмаһа, булмай икән дә. Айырылғанмын, 45 йәш. Балаларҙы етем итмәйем, тип, ир тип уйлаған да юҡ. Әммә ҡайһы саҡта иркәләнге, көсһөҙ булаһы, таянгы килә кемгәлер. Ир тигәнең йүнләп эшләмәгәс, бөтә донъя йөгө үҙемдә ине. Хәҙер уйлап ҡуям, миңә лә эшләмәй ятырға кәрәк булған. Улай тиһәң, балалар нимә ашар ине, тип тә уйлайым. Бергә ултырып сәй эске, серҙе уртаҡлашаһы килә лә бит. Ҡатын-ҡыҙҙы ихтирам иткән, кәмһетмэгэн ир юҡтыр инде. Мин хәҙер бөтә һаҡаллы ирҙәргә нәфрәт менән ҡарайым. Улар ҡатын-ҡыҙҙы кешегә һанамай, кеүек, элекке иптәшем кеүек. Эйе, айырылыуы ауыр булды. Тик мин үҙемде һайланым. Намыҫыма тоғро ҡалдым. Ғәйбәтсе, ҡырыҫ холоҡло кеүек бар һаҡаллы ирҙәр. Улай түгел икәнен беләм, әммә Уҡыу менән, эшләү менән, бәхетең булмаһа, был донъяның йәме лә юҡ икән. Шуға ла туйҙа ҡатын-ҡыҙ бәхете теләйҙәр, бит. Шуны яңы аңланым. Доға һорай инем, кейәүгә сыҡмаҫ элек, мине изге күңелле, мине һаҡларзай һәм якларзай кеше осраһа ине, тип. Күңеле генә изге булманы, шул. Яулыҡ ябынғанмын, көн дә күңел тыныслығы, бир, тип һорайым. Бер нәмә лә көтмәйем. Балалар, тип йәшәйем. Бына шулайыраҡ күңелһеҙ генә сер. Барлыҡ ҡатын-ҡыҙҙарға ҡатын-ҡыҙ бәхете теләйем. Ҡатын-ҡыҙҙың бәхете ирҙән. Беҙгә бит күп тә кәрәкмәй. Бер йылы һүҙ ишетмәй, нисек йәшәгәнмен икән, тип уйлайым хәҙер. Әллә ниндәй ҡыйбатлы нәмәләр кәрәкмәй бит беҙгә. Яланда үҫкән бер бөртөк сәскә, наҙлы ҡараш, йылы ҡул, ошомэненме, тип һораһалар, артығы кәрәкмәй ҙә. Шулай ябай ғына нәмәләрҙән дә мәхрүм булғанмын икән.
Бәхетебеҙ үҙебеҙ менән булһа ине лә ул, юҡ шул. Һынау, ҙур һынау. Аллаға шөкөр.
Статистика буйынса Рәсәй халҡының 18% кредит, займдарын түләй алмай. Долговая нагрузка үҫкән һайын зарплата етмәй, расходтар доходтан күберәк.
💯Тәжрибәле юрист Артур Камилевич ярҙамында долгтарҙы юйырға мөмкинселек бар:
- рассрочка бирелә
-дистанционно эшләй алабыҙ
-документтарҙы үҙебеҙ йыябыҙ
-индивидуальный подход
-5 йылдан ашыу эшләйбеҙ
-гарантия бар
📞8 937 837 64 22 (Артур Камилевич, телеграм, макс бар)
Кредит тарихын ошонда тикшер: udalidolg.ru/bash
📎Банкротлыҡ закон менән ҡаралған сикләүҙәргә килтерә, шул иҫәптән кредит алыуҙа һәм 5 йыл дауамында ҡабаттан банкротлыҡ иғлан итеүҙә сикләүҙәр бар. Алдан консультация алыу тәҡдим ителә
Җомга коймагы
Сәер бу дөнья
Хәерле җомга иртәсе белән дусларым. Минем иртәләремдә һәр көн бертөрлелек кабатлана. Ул, гадәттә, иртәнге намаз белән башланып китә. Ике рәкагать сөннәт белән ике рәкагать фарызны укып, тәсбих тартып, тәхлил әйткәннән соң теләкләремне телим. Аллаһка рәхмәт әйткәннән соң, иҗат итәр өчен, зиһенемне арттырып, тел ачкычы бирүен сорыйм. Үзе яралткан фәрештәләр, җеннәр, шайтаннар ярдәмендә халкым яратып укырлык әсәр тудырырга юллар ачуын үтенәм һәм коръән укырга утырам.
Мин аны бик яратып һәм теләп укыйм. Гарәп хәрефләрен күптән түгел өйрәндем. Мәрхүмнәргә “Ясин” багышлаганны исәпләмичә, “Коръән”не алты тапкыр башыннан азагына кадәр, бер хәрефен дәтөшереп калдырмыйча, хәтем чыктым. Аллаһы кабуллардан кылсын. Бүген укыган “Мәгариҗ” сүрәсе (44нче аять) турында ике-өч җөмлә язасым килә. Күпләр бу сүзнең мәгънәсен ярты литры исерткеч дип уйлыйлар. Еш кына: “Сөенче, синнән бер мәгарич!” ‒ дигәнне еш ишеткәнем бар. Бу сүрәдә мондый җөмләләр бар. 4. Дөнья көннәре микъдары белән өзынлыгы 50мең елга тигез булган ул көндә фәрештәләр һәм Җәбраил г-м Аллаһы тәгаләнең боерган урынына югары менәрләр. 8. Ул көндә күк эретелгән бакыр кебек булыр. Дусларым, ышанасызмы- юкмы, сездә ничектер, безнең якта кояш баеганда бу күренеш күзәтелә.10. һәм һичкем үзенең кардәшенең, якын кешесенең хәлен сорамас, һәркем үз хәле белән мәшгуль булыр, башкаларда эше булмас.
Хәзер “Җен”(28нче аять) сүрәсенә килик.Әйткәнемчә,алардан да ярдәм сорыйм килеп чыга. 6. Дөреслектә адәмнәрнең кайберләре җеннәргә сыендылар. Бу сыенулары сәбәпле адәмнәр җеннәрнең тәкәбберлеген арттырды. 8. Без фәрештәләрнең сүзләрен тыңлар өчен югары мендек, күкнең эченә кермәкче булдык. Ләкин күкнең саклаучы фәрештәләре һәр яктыртучы йолдызлар белән тулы икәнен күрдек, ул фәрештәләр җеннәрне күккә чыгарудан тыялар. Экстрасенсларны җеннәр, тиз генә күккә менеп укып төшәләр икән диләр. 28. Әй, Раббым! Мине һәм минем ата-анамны, минем өемә ... иман китергән кешеләрне, мөэмин ирләрне, мөэминә хатыннарны ярлыка...
Минем кебек эш тапмаган кешеләргә уйланырдай әйберләр очсыз-кырыйсыз.
Сания Шәрипова, Башкортостан, Бүздәк.
Белорет районынанмы. Үҙебеҙ менән булған бер хәле бәйән итмәксемен. Был хәл балалар бәләкәй саҡта булды. Малайыбыҙ илай ҙа илай. Инйәргә дауаханаға алып барырға булдыҡ. Электричкаға килдек, көтәбеҙ, кеше күп, ә ул һаман юҡ. Өшөнөк тә туҡталҡа эргәһендәге кешеләргә индек. Шунан аҡырып илаған бала тымып, йоҡланы ла ҡуйҙы. Электричкаға һуңланыҡ. Өйгә ҡайттыҡ. Бала иламай, тыныс ҡына көлөп тик ята. Ҡәйнәмдә күрәҙәлек көсөмө, ниндәйҙер көс бар ине, ул: «Күмәк кешеләр араһында аҙашып ҡалған теге ен», – тине. «Тиҙҙән ҡайта ул өйгә», – ти. Биш-алты көн тирәһе бала иламаны. Аҙаҡ тағы илай башланы. Мулла саҡырып, енде ҡыумайынса туҡтаманы. Ҡәйнәм: «Ен – ҡатын-ҡыҙ затынан», – ти. Шуға ул ир баланы яратып, ҡытыҡлап, семтеп илата, үҙенсә уйната икән. Ен ҡәйнәмдеңдә ике улын илатып үлтергән була. «Өй тынысһыҙ, ен быуып китте ике малайымды», – ти торғайны ул.
Был сәйер хәлде өләсәйем һөйләй торған ине. Ул ун өс йәштә булған. Ҡояш байығанда мал аҙбарына сығырға теләй. Ишекте асыуға оҙон күлдәк кейгән ялбыр ҡатын өйгә инеп, түргә уҙа. Өләсәйем һуштан яҙып йығыла, өс ай буйына башын да күтәрә алмай сирләй. Берҙән-бер көндө уның күҙенә ауырып үлгән иптәш ҡыҙының һике аҫтына инеп китеүе һәм һикене дер һелкетеүе күренә. Ошонан һуң өләсәйемдең хәле тағы ла насарая. Ата-әсәһе мулла саҡыртып, уны өшкөртөргә мәжбүр була. Шунан һуң ғына һауыға. Теге ялбыр ҡатын ен булған икән,тип һөйләй ине өләсәйем. Беҙгә ҡояш байығас тышҡа сығыр алдынан доғалар уҡып, бисмилланы әйтеп, яулыҡ бәйләп сығарҙы. Сөнки ялан баш сығырға ла ярамай икән.
Бисураһын һуғышта ҡалдырған
Учалы районының Батал ауылынан Г. Әғзәмова һөйләгән ине.
Бер йылы Нариман менән Мөждәбә ағай һарынаға барған. Мөждәбә ағай сәй ҡайнатырға һыуға төшһә, һап-һары оҙон сәсле, ҙур түшле ҡыҙ ултыра, ти, һыу буйында.
«Һай, был ҡыҙ нимә эшләп ултыра бында!» – тип көлгән дә ебәргән Мөждәбә ағай. Шунан теге ҡыҙ ел-дауыл булып, осоп килеп, уны ҡосаҡлаған да алған. Ә үҙе: «Нариманға әйтмә!» – ти икән. Мөждәбә ағай оҙаҡ ауырыны. Кеше араһында ултырғанда ла бисураһы килеп семтеп, көн дә бер күлдәк кейеп алып сығып йөрөгән. Үҙе шулай һөйләгән. Бисура килә лә: «Мин һине яратам», – тип әйтә, ти. Яратҡас, ашарға әпкил, тим. «Минең ҡулымдан ашаһаң, үлерһең», – ти икән теге бисура.
Һуғыш башланғас, Мөждәбә ағай фронтҡа алына. Әлеге бисураһы бергә киткән тегенең. Унда ла гел килеп йөрөгән икән. Аҙаҡ нишләптер килмәй башлаған. «Бер һуғышта илап тороп ҡалды», – тип һөйләгән Мөждәбә ағай үҙе».
Өләсәйем мәрхүмә сәй эсеп бөткәс,сынаяғын түңкәрә торғайны,мунсанан һуң ауыҙын саймайынса сәй эсмәне,нишләп уның шулай эшләгәнен шул мәлдә һорап ҡалмағанмын. Бәлки һеҙҙең арала белеүселәр барҙыр?
Ен темаһына яҙмаҡсы булдым, үҙем менән булмаһа был хәлгә ышанмаҫ инем. Мин дөйөм ятаҡтың беренсе ҡатында йәшәйем. Шулай бер төн ныҡ ҡаты йоҡлап ятһам, берәү тәҙрәгә үлә яҙып шаҡый, тәҙрә янына барһам берәү юҡ, аптырағас асып уҡ ҡараным, сәғәт төнө өс, дүртенсе киткән. Алкаштар йөрөһә тауыштары сығыр ине. Кире барып яттым, йоҡлай алмайым, тағы тәҙрәгә шаҡый башланылар, именно минең тәҙрәгә бит әле, шаҡый шул тиклем яңғырап ишетелә. Ҡапыл ғына тороп, тәҙрәне асып, сейчас полицию вызову тип ҡысҡырып ебәрҙем, тынлыҡ. Кире яттым белгән генә доғаларымды уҡып, йоҡлап булманы, ҡасан таң атып яҡтырыуын көттөм. Кем йөрөһөн төнгө өс менән дүрт араһында? Төн шундай ҡурҡыныс нәмә. Анон.
Был сәйер хәлде ҡәйнәм һөйләгән ине: "Төнгө сәғәт өс, ҡыш көнө, ҡапҡалар бикле. Бер заман урамда тауыш сыҡты, аптыраным, ҡурҡмай сығып ҡарарға булдым. Сыҡһам, күрше ауылда йәшәгән әхирәтем, минең исемде әйтеп эй өйрөлөп йөрөп бейей. Аптыраным. Ҡапҡалар бикле, был нисек инде икән, тип уйлайым. Тиҙ генә индем дә, ишекте бикләнем. Үҙем доғалар уҡыйым, йөрәк дөрөҫ-дөрҫ тибә. Төнө буйы йоҡламаным. Иртәгәһенә ҡаты сирләп киттем. Ауыл муллаһы килеп өшкөрҙө, ен ҡағылған тине. Ҡояш байығас ен-пәрейҙәр йөрөй башлай, тышта яңғыҙ йөрөмә, ишекте түгел, хатта тәҙрәңде лә асып ҡарама, тине".
Ҡәйнәм үҙе менән булған хәлде һөйләгәндән бирле, ҡояш байығас яңғыҙым тышта йөрөмәйем, ишек-тәҙрәләрҙе лә асмайым.
Кредиттар, займдар, ЖКХ списываться ителә.
🤝 Тулыһынса аноним
Процедурала ҡатнашмай: туғандар һәм таныштар. Был хаҡта бер кем дә белмәйәсәк.
📞 Шылтырағыҙ
8-937-837-6422 (макс бар) һәм бушлай консультация алығыҙ.
🌐 Аноним мөрәжәғәт: udalidolg.ru/bash 💻
Банкротлыҡ закон менән ҡаралған сикләүҙәргә килтерә, шул иҫәптән кредит алыуҙа һәм 5 йыл дауамында ҡабаттан банкротлыҡ иғлан итеүҙә сикләүҙәр бар. Алдан консультация алыу тәҡдим ителә.
Картинәемнең тәрбия дәресләре.
Бүгенге язмам сәер хәлләр турында түгел. Элек - электән килгән, дин буенча да шулай өйрәтелгән һэм һәр гаиләдә аңлатыла торган тәртип кануннарын язып үтмәкчемен. Уйлап карасак - болар баысы да пөхтәлеккә, яхшылыкка, чисталыкка, әдәпле, тәрбияле булырга өйрәтә.Элгәре вакытта олы яшьтәге кешеләр балаларны нәкь шулай тэрбияләп үстергәннәр. Без дэ апамнар һәм абыем белән шундый гаиләдә тәрбияләнеп үстек.
Ни өчен бу теманы кузгатам? Бәлки сезне дә шулай тәрбияләгәннәрдер - исегезгә төшерерсез яисә кирәге чыгар. Картинәемнен шушыларны аңлатып сөйләгәннәре әле һаман да колакта чыңлап тора.
Ашарга утыргач.
1. Ризык капканчы бисмилла дип эйт, тамагың да туяр, ач та йормәссең. Бисмилласыз ашый башласаң - шайтан ашар., син ач калырсың.
2. Син ашарга килеп утыргач, шайтан карап кына торыр, шунын өчен авызңны ябып аша, чәпелдәмә.
3. Эпи, камыр ризыкларының сыныгын калдырма - бәхетең кимер., качар.
4. Яшь чакта ашагач хәл керә, картайгач - ашаганнан соң хәл бетә. Картлык килгәнен шуннан белеп була.
5. Ризыкны хәрвакытта да өстәл янында утырып аша, теләсә кайда ашап йөрмиләр. Артыңнан женнәр иярер.
6. Табак - савытны беркайчан да юмыйча калдырма, жен ияләштермә.
7. Өстәл - өсте һәрвакыт чиста булсын, ризык өстәл япмасы белән капланып куелсын. Фәрештәләр чисталыкны ярата.
Өйдә булганда.
1. Йортка һәрчак уң аяк белән атлап кер, бәдрәфкә - сул аяк белән.
2. Аяк савытын хэрчак уң аяктан кияргә кирәк.
3 Урындыкка утыргач аяк селкетеп утырма - шайтан чакырма.
4. Йокларга ятканда ишекне бисмилла дип яп һәм биклә. Шайтанны кертмә.
7. Йортта беркайчан да сүгенмә, начар сүзләр сөйләмә, кычкырма. Мондый йорттан фәрештәләр качар, шайтаннар яшәр, тынычлык булмас.
Моннан тыш.
1. Бала тугач өч көн эчендә исем кушарга кирәк. Югыйсә шайтан ияләшер, бала елак булыр.
2. Баланы 40 көне булганчы берүзен калдырма - кырында женнәр булыр. Саташыр, куркыр.
3. Юган керләрегезне һәрвакытта да сул ягы белән элегез. Уң ягы белән мәетнекен эләләр.
Иманым камил, сез дә шушындый тәрбия алгансыздыр. Дәвам итеп өстәп языгыз.
Бүгенгә шушы. Картинәемнен тормышында булган сәер хәлләрне дәвам итәрмен.
Әния Гиззатуллина. Башкортостан, Бүздәк.
Шайтан бармы?
Ҡарап торһаң, шайтандар, мамонттар кеүек үк, үлеп бөттө шикелле. Ниңә тиһәң, беҙ бәләкәй саҡта бисура, пәрейҙәр тураһында һүҙ күп була торғайны, кем ишеткән, кем үҙе күргән, кемде йоҡлатмай интектергәндәр. Ә хәҙер бындай имеш-мимеш тынып ҡалды, шайтандарға алмашҡа сит планета кешеләре килде.
Шулай ҙа кеше күҙенә шайтан күренеүе ысынмы, була торған хәлме, әллә буш һүҙме? Ошо хаҡта ғүмер буйы уйлана торғас, бер фекергә килдем. Элекке заман кешеһенең шайтан тураһында ишетмәгән көнө булмағандыр. Бишектә ятҡанда уҡ ул әкәмәт әкиәттәр тыңлай башлаған, унан һуң шайтандарға ҡаршы доға уҡыу, өшкөрөү һәм башҡа ритуалдар тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө булған. Шуға тағы ла теге кеше күргән, бының йортона ен эйәләшкән тигән кеүек әленән-әле ишетелеп торған хәбәрҙәр был ышаныуҙарҙы ҡаҡшамаҫ иткән.
Бына шунан иң ҡыҙығы башлана. Халыҡ телендә ҡурҡҡанға ҡуш күренә тип аталған эффект барлыҡҡа килә: шайтандың барлығына йәне-тәне менән ышанған кешенең күҙенә ысынлап шайтан күренә. Нисекме? Былай була. Беҙ бөтәбеҙ ҙә шайтандың ниндәйерәк икәнен беләбеҙ, шулаймы? Был образ беҙгә ҡайҙан килгән һуң? Билдәле, быға ҡәҙәр “ижад” ителгән сығанаҡтарҙан: әкиәт-риүәйәттәр, боронғолар һүҙе, ауыл имеш-мимештәре. Ҡыҫҡаһы, образ әҙер, беҙ шайтандың, мәҫәлән, мөгөҙлө, ҙур күҙле, йөнтәҫ һ.б. икәнен самалайбыҙ. Тимәк, был образ беҙҙең башта һаҡлана. Ул баш мейеһенең бер өлөшөндә булыр, беҙ уны шартлы рәүештә “мистика үҙәге” тип атайыҡ. Шул уҡ ваҡытта баш мейеһендә “күреү үҙәге” лә бар. Хәҙер күҙ алдына килтерәйек: “мистика үҙәге” менән “күреү үҙәге” ялғанһа, нимә була? Аңлашыла ки, “мистика үҙәге”ндә һаҡланған образ “күҙгә күренә”!
Шайтан беҙҙең алдыбыҙҙа баҫып тормай, ҡағыҙҙағы һүрәтенә ҡарамағанбыҙ, һис юғында бер тәртипһеҙ малай ҡором менән ҡоймаға ла төшөрөп ҡуймаған. Шулай ҙа ул беҙҙең күҙгә күренә. Ни өсөн? Сөнки “мистика үҙәге” менән “күреү үҙәге”нең ялғаныуы — тәбиғи хәл. Тәбиғи хәл булғанлыҡтан, баш мейеһе был яңылышты һәм шуның һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән хәлде аңлай һәм анализлай алмай, ул быға көйләнмәгән. Шунлыҡтан “күреү үҙәге” “мистика үҙәге”нән алынған һүрәтте ябай ғына ҡабул итә, йәғни күҙ аша ингән мәғлүмәт тип “яңылыша”.
Был аңлашыла торғандыр, ундай хәлдәр бар ул. Мәҫәлән, ике бармаҡты салыштырып араһына ҡәләм ҡыҫтырһаң, ҡулда икәү һымаҡ тойола. Сөнки тормошта был бармаҡтарҙың ошо өлөштәре (осрашмай торған ерҙәре) бер ҡасан да бер үк әйберҙе тотмай. Шунлыҡтан ике урындағы рефлекторҙар һәр ҡайһылары берәр әйбер тойоуҙары тураһында баш мейеһенә сигнал бирә. Эйе, күҙ ҡәләмдең берәү икәнен күреп тора, ә бармаҡтар икәүҙе һиҙә.
“Мистика үҙәге” менән “күреү үҙәге” араһында бәйләнеш, берҙәм эшсәнлек, ғәҙәттә, юҡ һәм булмай, тинек, ләкин бәйләнеү мөмкинлеге бар. (Беҙ үҙебеҙҙең бер тән, бер нервы системаһы, бер йән икәнлегебеҙҙе онотмайыҡ). Бына шул бәйләнеш ҡасан барлыҡҡа килә һуң? Кеше бик ҡаты хис-тойғо йоғонтоһона тарығанда (ҡурҡҡанда) йәки психотроп мәтдәләр менән баш мейеһе эшсәнлегенә насар тәьҫир иткәндә. Мәҫәлән, алкоголиктар, наркомандар шайтан ғына түгел, тағы ла әллә нәмәләр күрә әле! Тимәк, ниндәй һөҙөмтә яһай алабыҙ, кешеләр шайтанды нисек күрә? Бик ныҡ ышанғанда, образлы әйткәндә, шайтан кешенең башында оялағанда һәм психиканың самаһыҙ ҡаршылыҡтарға дусар булған ваҡытында.
Ошо ике үҙәк араһында ҡыҫҡа ялғаныш була алыуы тураһында тағы бер айырып әйтке килә. Быға ышанырға була, сөнки баш мейеһенең мөмкинлектәре әле бик аҙ файҙаланыла, ә аҡыл үҫешенең ҡасанға ҡәҙәр дауам итәсәген бер кем дә белмәй. Беҙҙә ниндәй һәләттәр һаҡланғанлығы ҡараңғы. Быны әлеге күҙ миҫалында ла күрергә була. Ғалимдар әйтеүенсә, күҙ менән баш мейеһен туғыҙ канал тоташтыра, шуларҙан тик береһе эшләй. Улайһа, ҡалғандары нимәгә? Беҙ беләбеҙ, тәбиғәттә кәрәкһеҙ нәмә юҡ, әгәр инде донъяны һәм кешене Аллаһ яралтҡан тип уйлаһаҡ, быға тағы ла нығыраҡ ышанырбыҙ. Тимәк, икенең береһе: был каналдар йәки элек, ҡасандыр боронғо заманда ғәмәлдә булған, йә иһә алыҫ киләсәктә кәрәк буласаҡ.
Ә бөгөн беҙ дөм һуҡыр! Мәктәпкә барып физика уҡый башлауға беҙ иң беренсе булып нимә беләбеҙ? Эйе, кеше күҙе ике төрлө төҫтө айырмай икән. Йәғни донъя менән таныша башлағас та, кешенең бер ни ҙә күрмәүен беләбеҙ. Мәҫәлән, рентген нурҙарын, электромагнит ҡырын, гравитацияны, радиацияны, йылылыҡ энергияһын, биотокты...
Былары һуңғы 100-200 йылда ғына яһалған асыштар, әгәр беҙ тағы ла 1000 йыл йәшәһәк, йәнә лә күпме нәмәне күрмәй йәшәүебеҙҙе белер инек. (Ә бит һанап кителгән нәмәләр есем генә түгел, улар үҙҙәре субстанция, йәғни үҙенә күрә бер донъя тиергә мөмкин). Ҡыҫҡаһы, беҙ ҡояш нуры арҡаһында йәшәйбеҙ һәм бары тик уны ғына күрәбеҙ! Йәки ҡояш нуры килеп төртөлгән есемде. Әгәр ул килеп төртөлмәй икән, уныһын да шәйләмәйбеҙ, мәҫәлән, һауаны, бушлыҡты, шулай уҡ ҡараңғылыҡты. Беҙ ҡояш нуры донъяһында ғына йәшәп тә тереклек итеү өсөн етерлек күреүебеҙҙе иҫәпкә алғанда, әйтеп үтелгән субстанцияларҙы, уларҙа сағылғандарҙы айыра алһаҡ, шайтандарҙы ғына түгел, әллә ниҙәр күрер инек.
Күҙебеҙҙе урынында ҡалдырып, хәҙер инде “шайтан бармы?” тигән һорауға ҡайтайыҡ. Динле кешеләр өсөн бындай шик, ғөмүмән, юҡ. Атеистар өсөн шуны әйтергә була: уларҙың барлыҡ фәлсәфәһе өс көнлөк бала аҡылына ҡоролған: мин ул нәмәне күрмәйем, тимәк, ул юҡ. Етди итеп әйткәндә, шундай гипотеза бар: төшләнгәндә, һаташҡан ваҡытта, иҫерек саҡта, наркотик тәьҫирендә кеше ниндәй шайтандар, ендәр һ.б. күрһә, улар бөтәһе лә бар. Ғөмүмән, булмаған нәмә күҙгә күренмәй (һүрәте мейелә барлыҡҡа килмәй). Тик быларҙың береһе лә матди донъя элементтары түгел, улар кеше мейеһенең ғәҙәти халәтенән сығып, беҙ аңламаған халәттә (йәғни башҡа донъя менән контакт) булған саҡта ғына барлыҡҡа килә. Бындай фекер минең башҡа күптән килгәйне, бары тик оҙаҡ йылдарҙан һуң ғына матбуғатта уҡыным. “Шайтан бармы?” тигән һорауға ысын яҙыусылар теле менән “һис икеләнеүһеҙ” әйтә алам: шайтан юҡ ул, ләкин булыуы мөмкин.
Ахырҙа күҙгә күренеү миҫалдарын килтерге килә. Мин төндә ҡайтып киләм, юл урман аша уҙа. Бер заман күҙгә алда айыу торған һымаҡ тойола башланы. Һаҡ ҡына алға атлайым, эйе шул, тора. Мин беләм, беҙҙең яҡта айыу юҡ. Яңылыш күреүемә инаныу өсөн ҡурҡыуымды еңеп алға атлайым — айыу һаман баҫып тора. Хәҙер инде мейем эшләй башлай, уның ҡайһы урмандан килеүе мөмкин, кем ҡасан күргән, кемдең малына зыян һалған? Мейем бындай мәғлүмәт тапмай, яуап бер — юҡ! Ләкин айыу бар. Ул – минең алдымда, юл уртаһында. Хәҙер инде мин туҡталам, тын да алмай тыңлайым, ҡолаҡтарым бүректе тишеп үҫеп сыҡты шикелле. Тик тауыш ишетмәйем. Тимәк, был айыу түгел, тигән өмөт тыуа. Ләкин миндә әле ҡурҡыу менән ҡыйыулыҡ оҙаҡ көрәшә. Ниһайәт, тағы ла бер нисә аҙым атлайым һәм... айыу юлда төшөп ҡалған бесән өйөмөнә әйләнә. Ғәжәпләнеүемдең сиге юҡ. Нисек шуны айыуға оҡшаттым һуң? Хәҙер инде мин ун, ун биш, егерме аҙым артҡа сигенеп, баяраҡ туҡталған урындарыма барып баҫам. Текләп алға ҡарайым. Юҡ, унда айыу түгел, бары тик ҡара тап күрәм. Һуң ни өсөн мин әле генә айыу күрҙем? Сөнки айыу бар тип уйланым. Хәҙер ниңә уны күрмәйем? Сөнки айыу юҡ икәнен беләм. Бына эш нимәлә икән.
Бына был осраҡ ҡурҡҡанға ҡуш күренә иҫәбенән. Кеше бындай осраҡта нимәнән ҡурҡа? Айыуҙан һәм бүренән. Тик ҡара тап ҙур булғас, бүре төшөп ҡала һәм кеше өсөн берҙән-бер ҡурҡыныс сығанағы — айыу тороп ҡала. Һәм баш мейеһендә барлыҡҡа килгән образ күҙгә “күренә”.
Икенсе миҫал. Бала саҡ. Аулаҡ өйгә минең ағайҙар янына тағы ла бер нисә малай килгән. Мейес алдында утлы күмер өҫтөндә ҡағыҙ яндырып юрарға уйлайҙар. Кемде ҡарарға һуң? Аранан бер малай фәлән ағайҙы, ти. Сөнки ул һуғышта юҡҡа сыҡҡан, хатта “хәбәрһеҙ юғалды” тигән яҙыуы ла килмәгән. Ошо ағайҙың исеме яҙылған ҡағыҙ яндырыла, һәм бер аҙҙан аҡ экранда шәүләләр күренә. Был эштәр нисек эшләнгәндер, мин хәҙер хәтерләмәйем, ә бына күргәнем иҫтә әле. Башта танк шәүләһе күренде, ул хәрәкәт итә ине, башняһы, сайҡалып килгән көбәге асыҡ күренде, эйе, был танк ине. Шунан һалдаттар күтәрелде. Улар экрандың аҫҡы яғынан ҡалҡып сығып, өҫкә һәм уңға хәрәкәтләнделәр. Баштары йомро, тимәк, каска кейгәндәр, мылтыҡтары алға төбәлгән. Әлбиттә, был һүрәт түгел, бары тик шәүлә ине, ләкин һындарҙы танырлыҡ. Ялҡын һүрелеп, экрандағы шәүләләр юҡҡа сыҡҡас, мин ағайҙарҙан уҙып һүҙ ҡушырға ашыҡманым (ҡара, ниндәй аҡыллы булғанмын), киреһенсә, инаныу өсөн башҡаларҙың һүҙен көттөм. Малайҙарҙың өсәүһе мин күргәнде күргән булып сыҡты. Был хаҡта һүҙ ҡуйыртыу булманы, сөнки бөтәһе лә шомланып ҡалған ине.
Мин бында үҙем күргәндәрҙе бәйән иттем, кешенән ишеткәнде һөйләп һеҙҙе алдағым килмәне. Һуңғы факт тураһында нимә әйтергә була һуң: үҙебеҙ теләгән йәки үҙебеҙ баш мейеһендә тыуҙырған күренештең күҙгә күренгән кеүек булыуы түгелме икән? Ә һеҙ шайтан бармы тигән булаһығыҙ. Был донъяны беҙ ифрат аҙ беләбеҙ, ифрат аҙ күрәбеҙ икән, башҡа донъяларҙа ни генә булмаҫ тиһең? Бәлки, берәй шайтан “донъяла кеше бармы?” тип мәҡәлә яҙып ултыра торғандыр әле...
Автор: Заһит МУРСИЕВ. Район: Ҡариҙел районы.
